काठमाडौं । टर्कीका आन्तरिक मन्त्रीले पछिल्लो ६ महिनामा ६ लाख आप्रवासी स्वेच्छाले आफ्नो देश फर्किएको जनाएका छन् । सोही समयमा सिरियाली आप्रवासीहरू भन्छन्- ‘कि धेरै मानिसलाई उनीहरूको इच्छाविपरीत देश निकाला गरिएको छ ।’
यासर पाँच वर्षदेखि आफ्नो परिवारसँग इस्तानबुलमा बस्दै आएका थिए जब प्रहरी तीन महिनाअघि काम गरेको कारखानामा उनको कागजात छानबिनका लागि पुग्यो ।
यासरलाई इस्तानबुलको साटो अंकारामा बस्न अनुमति प्रदानका लागि पञ्जीकृत गरिएको थियो । त्यसै कारण प्रहरीले उनलाई लिएर गए । उनीहरूलाई पहिले सहरको बाहिरी भागमा रहेको तुज्लामा निर्वासित व्यक्तिहरूका लागि स्थापना गरिएको केन्द्रमा पठाइएको थियो । त्यहाँबाट उनीहरूले सिरियाली सीमाबाट १५० किलोमिटर टाढाको यात्रासँगै मर्सिन पठाइयो ।
उनकी श्रीमती जानाले उनलाई तीन दिनसम्म भेट्न पाइनन् । ‘मलाई भर्खर थाहा थियो कि प्रहरीले उसलाई लगेको थियो, तर मलाई थाहा थिएन ऊ कहाँ थियो,’ उनले भनिन् ।
अन्त्यमा उनी अंकारा जाने सर्तमा रिहा भए । त्यहाँ उनी अहिले आफ्नी श्रीमती र आठ महिनाको बच्चासँग जीर्ण झुपडीमा बसिरहेका छन् । यासर भन्छन्, ‘पछिल्ला केही महिनादेखि प्रहरीले जताततै परिचयपत्रको जाँच गरिरहेको छ ।’
के भन्छ सरकारी तथ्यांक ?
गृह मन्त्रालयको तथ्यांकले विगत ६ महिनामा एक लाख ७३ हजार अनियमित आप्रवासी पक्राउ परेका छन् । सन् २०२२ को तुलनामा यो संख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको थियो । सन् २०२२ मा २ लाख ८५ हजार अनियमित आप्रवासी पक्राउ परेका थिए ।
सोही ६ महिनामा ३० सहरबाट करिब ४४ हजार ५७२ आप्रवासीलाई कागजात प्रमाणीकरणपछि देश निकाला गरिएको तथ्यांकले देखाएको छ । टर्कीका आन्तरिक मन्त्री अली येर्लिकायाले ६ लाख चार हजार २७७ आप्रवासी स्वेच्छाले आफ्नो देश फर्किएको जनाएका छन् ।
टर्कीले ३० लाखभन्दा बढी सिरियाली शरणार्थीलाई आश्रय दिएको उनको भनाइ छ, यो कुनै पनि अन्य देशको तुलनामा बढी हो । उनी भन्छन् कि टर्किए अब आप्रवासीहरूको लागि लक्ष्य वा ट्रान्जिट देश बन्ने छैन ।
अनियमित आप्रवासीको संख्या थाहा छैन
हालै टर्की पुगेका सिरियालीहरूले ‘अस्थायी सुरक्षा’ स्थिति प्राप्त गर्न अहिले लगभग असम्भव भएको बताएका छन् ।
२३ वर्षीया माहिर ६ महिनाअघि सिरियाबाट टर्की आएकी थिइन् । उनी विस्फोटमा जलेकी थिइन् । उनी उपचारका लागि आएकी थिइन् । उनी भन्छिन्, ‘कि अहिले अंकारामा पञ्जीकरण बन्द छ, अन्य धेरै ठूला सहरहरूमा पनि यस्तै अवस्था छ ।’ यस कारण यो उनीहरूका लागि आफ्नो निवास छोड्न सुरक्षित छैन ।
उनी भन्छिन्, ‘एकपटक म मेरो छिमेकमा घुम्न जान चाहन्थेँ, तर एक प्रहरी अधिकारीले मलाई कुनामा रोकेर मेरो परिचयपत्र मागे । मेरो जलेको अनुहार देखेपछि उसलाई दुःख लाग्यो । उनले यता-उता नजाऊ भने । यताउता घुम्नुहोस्, यति भन्दै उनले मलाई छाडे ।’
‘अत्यावश्यक कामबाहेक म बजार जान पनि सक्दिनँ । जताततै प्रहरी गस्ती भएकाले म आफ्नै इलाकामा घुम्छु र छिटै घर फर्कन्छु,’ उनले थपिन् । उनका अनुसार अन्य मानिसहरू पनि यस्तै अवस्थामा बाँचिरहेका छन् ।
सहरको अल्टिंडाग क्षेत्रमा रहेको आफ्नो छिमेकमा १६ वर्षीय नासेर खुलेर घुम्ने गर्दथे तर अहिले उनी सधैं सचेत रहेको बताउँछन् ।
उनी भन्छन्, ‘एक वर्षअघि प्रहरीको छेउमा जाँदा कसैले मेरो परिचयपत्र मागेन, तर अहिले टाढाबाट प्रहरी देखेपछि भाग्छु ।’ यसले स्कुल जाने र टर्की भाषा सिक्ने उनको योजना असफल बनेको छ ।
उनी भन्छन्, ‘मसँग मेरो भविष्यको लागि कुनै आशा छैन, कुनै योजना छैन । यदि मसँग कुनै महत्त्वपूर्ण काम छैन भने, म बाहिर जाँदिनँ । यो जेलमा बस्नु जस्तै हो ।’
फर्किएपछि कहाँ जाने ?
नासेरले आफ्नो घरमा सिरियाली सरकारी सुरक्षा बलले बम विस्फोट गराएको बताउँछन् । उनी सात वर्षदेखि शरणार्थी शिविरमा बस्दै आएका छन् । आमाबुबाको मृत्यु भइसकेकाले अब उनी फर्कन चाहँदैनन् । अहिले सिरियामा उनका आफन्त छैनन् ।
संयुक्त राष्ट्रसंघले सिरियाको अग्रपंक्तिमा गतिरोधको बाबजुद पनि देशमा हिंसाको डर रहेको र ठूलो मात्रामा फिर्ता भएमा उनीहरूलाई हिरासतमा राख्ने खतरा बढेको छ ।
राशा एकल आमा हुन् । उनी अंकाराको केसियोरेन जिल्लामा आफ्ना पाँच र सात वर्षका दुई बच्चासँग बस्दै आएकी छन् ।
तीन महिनादेखि केही किनमेलका लागि सिटी सेन्टर गएको र त्यसपछि कोही पनि घरबाट बाहिर ननिस्केको राशाको भनाइ छ ।
‘हामीले एक प्रहरीलाई हामीतिर आउँदै गरेको देख्यौं । यो देखेर हामी अपराधी जस्तै गरी भिडबाट भाग्न थाल्यौं,’ उनी भन्छिन्, ‘त्यसपछि उनीहरूले हाम्रो छिमेकीका दुई युवालाई पक्रेर सिरिया पठाए । त्यस दिनदेखि म बजार जान पनि सक्दिनँ, मलाई मेरो जीवन खाली भएजस्तो लाग्छ, न म सिरिया फर्कन सक्छु । न त यहाँ बस्न सकेकी छु ।’
उनी भन्छिन् कि- भित्रभित्रै बन्दी अवस्थामा रहेका तीन व्यक्तिमा निराशा बढ्दो छ ।
तमिम विगत १० वर्षदेखि टर्कीमा बस्दै आएका छन् । उनले आप्रवासीहरूप्रतिको आधिकारिक दृष्टिकोणमा आएको परिवर्तनका कारण दुई वर्षअघि अल्टिन्दागमा टर्की र सिरियाली युवाबीच भएको झगडालाई औंल्याए । यो लडाइँमा टर्कीका एक युवामाथि चक्कु प्रहार गरी हत्या गरियो । त्यसपछि यो तनाव अन्य सहरहरूमा पनि फैलियो ।
सिरियाली शरणार्थी र टर्कीको अर्थव्यवस्था
यस घटनापछि संरक्षित स्थितिका लागि दर्ता गर्न गाह्रो भयो । तमिम दर्ता भए पनि अहिले नयाँ ठेगानामा जान पाएका छैनन् ।
उनको भाइले संरक्षित स्थिति पाउन सकेनन् । निर्वासनमा परेकामध्ये उनका काका पनि हुन् ।
तमिम भन्छन्, ‘उनीहरूले उनलाई दुई साताअघि सिरिया फर्काइदिए । उनकी श्रीमती र दुई छोराछोरी यहीँ बसे । जसका कारण उनी तस्करहरूमार्फत दुई साताभित्रै टर्की फर्किन सफल भए ।
आर्थिक संकटलगायत टर्कीका धेरै समस्याले आप्रवासीहरूप्रतिको दृष्टिकोणमा परिवर्तन ल्याउन मद्दत गरेको छ । सर्वेक्षणहरूले देखाउँछन् कि केही टर्कीले आफ्नो बिग्रिएको अर्थव्यवस्थाका लागि सिरियाली शरणार्थीहरूलाई दोष दिन्छ । उनीहरूले सिरियाली शरणार्थीहरूले टर्कीमा रोजगारी लिएको आरोप लगाएका छन् । आप्रवासी विरोधी भावनाले केही महिनाअघिको आमचुनावमा राजनीतिक बहसलाई आकार दियो ।
केही सिरियाली शरणार्थीहरूले टर्कीको भाषा सिके । उनीहरुले आफ्नो पढाइ जारी राखे र जागिर पाए । तर धेरैजसो तिनीहरूमा एकताको कमी छ, सीमान्तकृत छन् र तिनीहरूको आवाज छैन ।
स्वास्थ्य सेवासम्मको पहुँच
यासेर, जो इस्तानबुलबाट अंकारा जान बाध्य भएका थिए, र उनकी श्रीमतीले वसन्त ऋतुमा आफ्नो दोस्रो बच्चालाई जन्म दिनेछन् ।
श्रीमानको जस्तो कि उनीसँग कुनै कागजात नभएका कारण सरकारी स्वास्थ्य सेवाको सुविधा लिन सकिरहेको छैन । त्यसैले उनीहरुलाई सुत्केरीका लागि निजी अस्पताल जानुपर्छ ।
उनको पहिलो सिजेरियन शल्यक्रियामा पाँच हजार लिरा (१७१ डलर) खर्च भएको थियो, तर अर्को शल्यक्रियामा त्यो रकमभन्दा तीन गुणा बढी खर्च हुने बताइएको छ । यो खर्च कसरी तिर्ने हो थाहा छैन ।
उनी भन्छिन्, ‘कहिलेकाहीँ म सुत्केरीको पीडा अनुभव गर्छु तर डाक्टरलाई भेट्दिनँ ।
यासर भन्छन्, सिरियाको तुलनामा टर्कीमा बस्न स्वर्गजस्तै थियो तर अहिले असह्य बन्दै गएको छ ।
उनी भन्छन्, ‘हामीसँग तीनवटा विकल्प छन्- या त युरोप जानुहोस्, सिरिया फर्कनुहोस् वा टर्कीमा मुसाजस्तै लुक्नुहोस् ।
‘म युरोप जान सक्दिनँ किनभने मसँग पर्याप्त पैसा छैन र म युद्धका कारण सिरिया फर्कन सक्दिनँ, तर यदि सिरियाको अवस्था सुधार भयो भने म यहाँ बस्ने छैन,’ उनी विश्वस्त सुनिन्छन् ।
