विश्वभर बुधबार अन्तर्राष्ट्रिय सगरमाथा दिवस मनाइएको छ। यस अवसरमा जलवायु परिवर्तनको गम्भीर प्रभावबारे सचेतना फैलाउने प्रयास भइरहेको छ। सगरमाथा दिवसले हिमाल आरोहणको गौरवमय इतिहासको सम्झना गराउँछ, तर सोलुखुम्बु जिल्लामा अवस्थित खुम्बु क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दाहरूका लागि जलवायु परिवर्तनले कडा चुनौती प्रस्तुत गरेको छ। एक दशक अघिसम्म यहाँका कृषकहरू फापर, उवा, आलु जस्ता रैथाने बालीहरू उत्पादन गर्थे, जुन अहिले क्रमशः हराउँदै गइरहेको छ।
मौसमी परिवर्तनका कारण हिमाली क्षेत्रमा फापर र उवा जस्ता बालीहरूको खेती लगभग समाप्त भइसकेको छ। पानी पर्ने बेला हिउँ र हिउँ पर्ने बेला पानी पर्न थालेपछि यी बालीहरूको उत्पादन गर्न असम्भवजस्तै भएको छ। आलुको उत्पादन पनि उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ। जलवायु परिवर्तनका कारण माटोको गुणस्तरमा आएको परिवर्तन र असामान्य मौसमी घटनाहरूले कृषकहरूको परम्परागत खेतीप्रति भरोसा घटाएको छ।
केही वर्षअघिसम्म सोलुखुम्बुको दिङ्बोचे क्षेत्रमा उवा उत्पादन हुने गर्थ्यो, जसले स्थानीय बासिन्दाहरूको जीवनयापनमा ठूलो भूमिका खेल्थ्यो। उवा उत्पादनबाट बनेका सातु र ढिँडो जस्ता परिकारहरूले स्थानीयहरूको पोषण आवश्यकताहरू पूरा गर्थे। तर, अहिले यस्ता बालीहरू उत्पादन हुन छाडेका छन्। उवाको दाना नै नलाग्ने र बोटहरू सानो भएर सुक्ने हुँदा किसानहरूले उवा र फापरको खेती छाडेका छन्। यसले कृषकहरूको आयस्रोतमा ठुलो असर पारेको छ।
खुम्बु क्षेत्रको हिमाली भेगमा सिँचाइ सुविधाको कमी रहेको छ। लामो समयसम्म रहने हिउँले माटोको सिँचाइ गर्थ्यो, तर हाल हिउँ कम पर्न थालेपछि सिँचाइको अभावमा बालीहरूको उत्पादनमा गिरावट आएको छ। पहिले प्रशस्त मात्रामा हुने आलुको उत्पादन पनि अहिले घट्दै गएको छ। हिमाल आरोहणको सिजनमा होटेल व्यवसायले खुम्बुबासीको आर्थिक जीवनलाई केही हदसम्म सहारा दिए पनि, कृषि पेसा भने जलवायु परिवर्तनको असरले चौपट भएको छ। यसले हिमाली क्षेत्रका बासिन्दाहरूको जीवनस्तरमा प्रतिकूल प्रभाव पारिरहेको छ।
